Hợp đồng chuyển nhượng cổ phần, mua bán doanh nghiệp

• By LAWPRO
• 25/05/2025

Một thương vụ thành công không chỉ phụ thuộc vào giá trị chuyển nhượng mà còn ở việc kiểm soát tốt các rủi ro pháp lý. Tư vấn mua bán doanh nghiệp là giải pháp giúp các bên chủ động đánh giá giao dịch và chuẩn bị đầy đủ trước khi ký kết. LAWPRO chia sẻ những nội dung doanh nghiệp cần quan tâm để quá trình mua bán diễn ra thuận lợi.

Các hình thức mua bán doanh nghiệp phổ biến

Pháp luật Việt Nam không quy định một thủ tục chung mang tên “mua bán công ty” áp dụng cho mọi loại hình. Bản chất giao dịch được xác định theo đối tượng chuyển giao là toàn bộ doanh nghiệp tư nhân, phần vốn góp, cổ phần, tài sản hoặc quyền kiểm soát.

Bán toàn bộ doanh nghiệp tư nhân

Chủ doanh nghiệp tư nhân có quyền bán toàn bộ doanh nghiệp cho cá nhân hoặc tổ chức khác. Sau khi ký hợp đồng, bên mua thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi chủ doanh nghiệp tại cơ quan đăng ký kinh doanh có thẩm quyền.

Chủ cũ vẫn chịu trách nhiệm đối với khoản nợ và nghĩa vụ tài sản phát sinh trước ngày bàn giao, trừ khi có thỏa thuận khác với chủ nợ. Vì vậy, thỏa thuận giữa bên mua và bên bán không tự động làm mất quyền yêu cầu của chủ nợ nếu chủ nợ không đồng ý chuyển nghĩa vụ.

Chuyển nhượng vốn trong công ty TNHH

Trong công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, thành viên muốn chuyển nhượng vốn thường phải chào bán cho các thành viên còn lại trước khi bán cho người ngoài công ty, trừ trường hợp pháp luật hoặc điều lệ có quy định khác.

Sau giao dịch, doanh nghiệp cập nhật sổ đăng ký thành viên và thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi. Nếu công ty chỉ còn một thành viên, doanh nghiệp phải chuyển đổi sang mô hình phù hợp.

Đối với công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, chuyển nhượng toàn bộ vốn làm thay đổi chủ sở hữu. Nếu chỉ chuyển nhượng một phần vốn cho người khác, công ty thường phải chuyển đổi loại hình.

Chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần

Cổ đông về nguyên tắc được tự do chuyển nhượng cổ phần, trừ hạn chế theo pháp luật, điều lệ hoặc thỏa thuận có hiệu lực. Người nhận chuyển nhượng trở thành cổ đông khi thông tin được ghi đầy đủ vào sổ đăng ký cổ đông.

Không phải mọi giao dịch chuyển nhượng cổ phần đều phải đăng ký thay đổi cổ đông với cơ quan đăng ký kinh doanh. Theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP, việc thông báo thay đổi thông tin cổ đông sáng lập chỉ được thực hiện trong những trường hợp luật định, chẳng hạn cổ đông sáng lập chưa thanh toán hoặc chỉ thanh toán một phần số cổ phần đã đăng ký mua.

Nếu bên mua là nhà đầu tư nước ngoài, các bên cần kiểm tra điều kiện tiếp cận thị trường và xác định giao dịch có thuộc trường hợp phải đăng ký mua cổ phần hoặc phần vốn góp theo Luật Đầu tư 2025 hay không.

Mua tài sản hoặc tổ chức lại doanh nghiệp

Thay vì mua vốn, bên mua có thể nhận chuyển nhượng máy móc, bất động sản, quyền sở hữu trí tuệ, hợp đồng hoặc một mảng kinh doanh cụ thể.

Mua tài sản giúp giới hạn phạm vi tiếp nhận nhưng thường phải thực hiện thủ tục chuyển quyền riêng cho từng tài sản. Hợp đồng, giấy phép, quyền sử dụng đất và quan hệ lao động không phải lúc nào cũng tự động chuyển sang bên mua.

Lựa chọn cấu trúc giao dịch phù hợp

Mỗi cấu trúc tạo ra phạm vi tiếp nhận tài sản, nghĩa vụ và thủ tục khác nhau. Bên mua không nên lựa chọn hình thức giao dịch chỉ dựa trên mức giá hoặc mong muốn hoàn tất nhanh.

Mua vốn hay mua tài sản?

Mua vốn giúp bên mua tiếp quản pháp nhân đang hoạt động cùng giấy phép, nhân sự, khách hàng và hợp đồng hiện có. Đổi lại, công ty mục tiêu vẫn mang toàn bộ lịch sử pháp lý, công nợ, nghĩa vụ thuế và tranh chấp trước giao dịch.

Mua tài sản cho phép bên mua lựa chọn những tài sản cần tiếp nhận và hạn chế một số nghĩa vụ không mong muốn. Tuy nhiên, việc chuyển từng tài sản có thể phải đăng ký, xin chấp thuận hoặc ký lại hợp đồng.

Phương án phù hợp cần được đánh giá trên các yếu tố: khả năng chuyển giấy phép, tình trạng đất đai, công nợ, thuế, nguồn tài trợ và kế hoạch vận hành sau giao dịch.

Kiểm tra thủ tục đầu tư và cạnh tranh

Khi người mua là nhà đầu tư nước ngoài hoặc tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, giao dịch có thể phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường, tỷ lệ sở hữu và thủ tục đăng ký trước khi thay đổi thành viên hoặc cổ đông. Luật Đầu tư 2025 là căn cứ hiện hành để xác định điều kiện và thủ tục áp dụng từ ngày 01/03/2026.

Mua lại doanh nghiệp, sáp nhập hoặc hợp nhất cũng có thể thuộc trường hợp tập trung kinh tế. Nghĩa vụ thông báo được đánh giá theo các tiêu chí pháp luật cạnh tranh như tài sản, doanh thu, giá trị giao dịch và thị phần kết hợp.

Quy trình pháp lý mua bán doanh nghiệp

Quy trình cụ thể thay đổi theo loại hình và quy mô giao dịch nhưng thường trải qua năm bước chính.

Bước 1: Xác định mục tiêu và ký thỏa thuận bảo mật

Các bên cần làm rõ tỷ lệ vốn dự kiến chuyển nhượng, quyền kiểm soát, phạm vi tài sản, tiến độ và nguồn tiền cho giao dịch.

Trước khi người bán cung cấp dữ liệu, hai bên nên ký thỏa thuận bảo mật. Văn bản cần quy định mục đích sử dụng thông tin, người được tiếp cận, trách nhiệm bảo quản và việc hoàn trả hoặc tiêu hủy dữ liệu nếu giao dịch không tiếp tục.

Bước 2: Thỏa thuận nguyên tắc và thẩm định

Biên bản ghi nhớ hoặc thư ý định có thể ghi nhận giá dự kiến, thời gian độc quyền, phạm vi thẩm định và những điều kiện chính.

Sau đó, bên mua rà soát hồ sơ pháp lý, tài chính, thuế, tài sản, hợp đồng, lao động, giấy phép và tranh chấp. Kết quả thẩm định được sử dụng để quyết định có tiếp tục giao dịch, điều chỉnh giá và xây dựng điều khoản bảo vệ.

Bước 3: Đàm phán và ký hợp đồng

Các bên thống nhất đối tượng chuyển nhượng, giá, phương thức thanh toán, điều kiện tiên quyết, cam kết, bồi thường và trách nhiệm sau giao dịch.

Hợp đồng nên được chuẩn bị cùng các tài liệu liên quan như thỏa thuận cổ đông, hợp đồng ký quỹ, nghị quyết nội bộ, hồ sơ đăng ký thay đổi và biên bản bàn giao.

Bước 4: Hoàn tất điều kiện tiên quyết

Tùy từng giao dịch, các bên có thể phải hoàn thành các công việc sau:

• Có nghị quyết hoặc quyết định nội bộ hợp lệ;
• Giải chấp phần vốn, cổ phần hoặc tài sản;
• Hoàn thành thủ tục dành cho nhà đầu tư nước ngoài;
• Thực hiện thủ tục tập trung kinh tế;
• Có chấp thuận của ngân hàng, đối tác hoặc cơ quan chuyên ngành;
• Khắc phục vi phạm pháp lý trọng yếu;
• Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ đăng ký thay đổi.

Chỉ khi các điều kiện được đáp ứng hoặc được miễn trừ hợp lệ, các bên mới nên thanh toán và chuyển giao quyền kiểm soát.

Bước 5: Thanh toán, đăng ký và bàn giao

Thanh toán có thể được thực hiện trực tiếp hoặc qua tài khoản ký quỹ. Hợp đồng cần ghi rõ tài liệu phải xuất trình, điều kiện giải ngân và cách xử lý nếu giao dịch không thể hoàn tất.

Thủ tục đăng ký doanh nghiệp hiện được thực hiện theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP và Nghị định 296/2026/NĐ-CP. Tùy giao dịch, doanh nghiệp có thể phải đăng ký thay đổi chủ doanh nghiệp tư nhân, chủ sở hữu, thành viên, loại hình hoặc nội dung đăng ký khác.

Bên bán đồng thời phải bàn giao hồ sơ, tài khoản, chữ ký số, con dấu, dữ liệu, hợp đồng, tài sản và quyền kiểm soát thực tế theo danh mục đã thống nhất.

Thẩm định doanh nghiệp mục tiêu

Thẩm định không chỉ nhằm phát hiện vi phạm mà còn giúp xác định giá trị thực, điều kiện cần khắc phục và trách nhiệm phải phân bổ trong hợp đồng.

Cơ cấu sở hữu và quyền chuyển nhượng

Bên mua cần kiểm tra Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, điều lệ, sổ đăng ký thành viên hoặc cổ đông, nghị quyết nội bộ và lịch sử thay đổi vốn.

Đối với phần vốn hoặc cổ phần dự kiến mua, cần xác định các vấn đề sau:

• Người bán có quyền sở hữu hợp pháp hay không;
• Vốn đã được góp đầy đủ chưa;
• Phần vốn hoặc cổ phần có đang được dùng làm tài sản bảo đảm không;
• Điều lệ hoặc thỏa thuận cổ đông có hạn chế chuyển nhượng không;
• Giao dịch có cần sự chấp thuận nội bộ không;
• Có tranh chấp về tư cách thành viên hoặc cổ đông không.

Nếu quyền sở hữu của người bán chưa rõ, việc ký hợp đồng và thanh toán chưa bảo đảm bên mua được công nhận là chủ sở hữu hợp pháp.

Giấy phép, tài sản và dự án

Doanh nghiệp mục tiêu có thể cần giấy phép môi trường, phòng cháy chữa cháy, giấy chứng nhận đủ điều kiện, chấp thuận đầu tư hoặc giấy phép chuyên ngành.

Bên mua phải kiểm tra thời hạn, phạm vi, điều kiện duy trì và tác động của việc thay đổi chủ sở hữu hoặc người kiểm soát. Một số giấy phép có thể phải thông báo, điều chỉnh hoặc xin chấp thuận trước khi giao dịch hoàn tất.

Tài sản trọng yếu như bất động sản, máy móc, phương tiện, nhãn hiệu và phần mềm cần được kiểm tra về quyền sở hữu, tranh chấp và thế chấp. Với công ty có dự án đầu tư, phạm vi thẩm định cần mở rộng sang chủ trương đầu tư, quy hoạch, đất đai, xây dựng, tiến độ và nghĩa vụ tài chính.

Tài chính, thuế và công nợ

Thẩm định tài chính cần đối chiếu báo cáo tài chính với sổ kế toán, hóa đơn, hợp đồng và hồ sơ thuế.

Các nội dung quan trọng gồm:

• Thuế còn nợ hoặc nguy cơ bị truy thu;
• Khoản vay, bảo lãnh và nghĩa vụ trái phiếu;
• Công nợ với khách hàng, nhà cung cấp;
• Khoản phải thu khó đòi;
• Nghĩa vụ bảo hành, phạt hoặc bồi thường;
• Giao dịch với bên liên quan;
• Tài sản hoặc doanh thu chưa được ghi nhận đúng.

Nếu bên mua nhận chuyển nhượng phần vốn hoặc cổ phần, những nghĩa vụ này tiếp tục nằm trong doanh nghiệp sau giao dịch.

Hợp đồng, lao động và tranh chấp

Các hợp đồng quan trọng cần được kiểm tra về thời hạn, quyền chấm dứt, điều khoản thay đổi quyền kiểm soát, mức phạt và nghĩa vụ bảo lãnh.

Bên mua cũng cần rà soát hợp đồng lao động, tiền lương, bảo hiểm xã hội, tranh chấp lao động và cam kết với nhân sự chủ chốt.

Rủi ro thường gặp trong giao dịch M&A

Các rủi ro lớn thường xuất phát từ việc thanh toán quá sớm, thẩm định không đầy đủ hoặc hợp đồng không phản ánh đúng kết quả kiểm tra.

Doanh nghiệp có nghĩa vụ tiềm ẩn

Công ty mục tiêu có thể đang nợ thuế, bị kiện, vi phạm giấy phép hoặc có khoản bảo lãnh chưa được công bố.

Bên mua nên mở rộng phạm vi thẩm định, yêu cầu cam kết của người bán, giữ lại một phần giá và quy định trách nhiệm bồi hoàn sau giao dịch.

Phần vốn hoặc cổ phần không đủ điều kiện chuyển nhượng

Giao dịch có thể bị cản trở khi người bán chưa góp đủ vốn, phần vốn đang thế chấp, điều lệ có hạn chế hoặc quyền ưu tiên mua của thành viên khác chưa được thực hiện.

Các vấn đề này cần được xử lý trước ngày hoàn tất, không nên để bên mua thanh toán rồi mới yêu cầu người bán khắc phục.

Rủi ro đặt cọc và thanh toán

Người mua có thể khó thu hồi tiền nếu chuyển cọc trực tiếp trong khi điều kiện hoàn trả không rõ.

Với giao dịch có giá trị lớn, các bên có thể sử dụng tài khoản ký quỹ để tiền chỉ được giải ngân khi các điều kiện đã thống nhất được hoàn thành.

Rủi ro thương mại và nhân sự

Thông tin giao dịch bị lộ có thể khiến khách hàng, nhà cung cấp hoặc nhân sự chủ chốt rời đi. Công ty cũng có thể mất giá trị nếu người bán chuyển tài sản hoặc giảm hoạt động trước ngày bàn giao.

Điều khoản quan trọng trong hợp đồng chuyển nhượng

Những rủi ro phát hiện trong quá trình thẩm định chỉ được kiểm soát hiệu quả khi được chuyển thành điều khoản cụ thể.

Điều kiện tiên quyết và đặt cọc

Điều kiện tiên quyết có thể gồm chấp thuận đầu tư, thủ tục cạnh tranh, giải chấp, xử lý công nợ, duy trì giấy phép và hoàn thành quyết định nội bộ.

Nếu có đặt cọc, hợp đồng cần xác định rõ trường hợp giải ngân, hoàn trả, phạt cọc và trách nhiệm khi giao dịch không được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.

Cam kết và bồi thường

Người bán cần cam kết về quyền sở hữu vốn, tính chính xác của hồ sơ, tình trạng thuế, công nợ, tài sản, hợp đồng, lao động và tranh chấp.

Cam kết phải đi kèm thời hạn, giới hạn trách nhiệm và cơ chế bồi thường. Không nên chỉ ghi người bán “chịu trách nhiệm theo pháp luật” mà thiếu phương án xử lý khi thông tin không chính xác.

Giá và khoản giữ lại

Giá có thể được xác định cố định hoặc điều chỉnh theo tiền mặt, công nợ, vốn lưu động và kết quả kinh doanh tại ngày hoàn tất.

Một phần giá chuyển nhượng có thể được giữ lại để bảo đảm nghĩa vụ thuế, công nợ hoặc tranh chấp chưa thể xác định. Hợp đồng cần quy định người giữ tiền, điều kiện khấu trừ và thời điểm thanh toán phần còn lại.

Vận hành, bảo mật và hạn chế cạnh tranh

Từ ngày ký đến ngày hoàn tất, người bán không nên tự ý chuyển tài sản, vay nợ lớn, thay đổi nhân sự chủ chốt hoặc thực hiện giao dịch ngoài hoạt động thông thường khi chưa có chấp thuận cần thiết.

Điều khoản bảo mật cần bao phủ dữ liệu khách hàng, giá, quy trình, nhân sự và kế hoạch kinh doanh. Thỏa thuận hạn chế cạnh tranh phải hợp lý về chủ thể, lĩnh vực, địa bàn và thời gian để tăng khả năng thực thi.

Hồ sơ và thủ tục sau giao dịch

Hồ sơ phải được xây dựng theo loại hình và nội dung thay đổi thực tế, không nên sử dụng một danh mục chung cho mọi giao dịch.

Doanh nghiệp tư nhân và công ty trách nhiệm hữu hạn

Hồ sơ thay đổi chủ doanh nghiệp tư nhân gồm giấy đề nghị đăng ký thay đổi và hợp đồng mua bán hoặc biên bản thanh lý hợp đồng.

Đối với công ty trách nhiệm hữu hạn, hồ sơ nội bộ thường gồm tài liệu chào bán vốn, hợp đồng chuyển nhượng, chứng từ thanh toán, nghị quyết có liên quan, sổ đăng ký thành viên và giấy chứng nhận phần vốn góp.

Hồ sơ đăng ký thay đổi phụ thuộc vào việc thay đổi thành viên, chủ sở hữu hay loại hình doanh nghiệp. Nghị định 168/2025/NĐ-CP yêu cầu bổ sung văn bản chấp thuận của cơ quan đăng ký đầu tư nếu giao dịch thuộc trường hợp nhà đầu tư nước ngoài phải đăng ký mua phần vốn góp.

Công ty cổ phần

Hồ sơ nội bộ có thể gồm hợp đồng chuyển nhượng, chứng từ thanh toán, sổ đăng ký cổ đông và giấy chứng nhận cổ phần nếu công ty có phát hành.

Không phải mọi giao dịch đều cần nghị quyết Đại hội đồng cổ đông hoặc đăng ký thay đổi cổ đông. Yêu cầu phụ thuộc vào loại cổ phần, hạn chế chuyển nhượng, điều lệ, tư cách người mua và những thay đổi khác phát sinh sau giao dịch.

Thuế và hồ sơ quản trị

Nghĩa vụ thuế phụ thuộc vào chủ thể chuyển nhượng, đối tượng và cấu trúc giao dịch. Hợp đồng cần xác định bên kê khai, thời hạn cung cấp chứng từ và cơ chế bồi thường nếu phát sinh truy thu do thông tin sai.

Sau giao dịch, doanh nghiệp cần cập nhật sổ thành viên, sổ cổ đông, thông tin chủ sở hữu hưởng lợi, hồ sơ kế toán và giấy phép liên quan.

Dịch vụ tư vấn mua bán doanh nghiệp của LAWPRO

LAWPRO hỗ trợ bên mua, bên bán và nhà đầu tư trong toàn bộ quá trình chuẩn bị, đàm phán và hoàn tất giao dịch.

Tùy theo nhu cầu, LAWPRO có thể hỗ trợ:

• Tư vấn cấu trúc mua vốn, cổ phần, tài sản hoặc tổ chức lại doanh nghiệp;
• Thẩm định pháp lý công ty mục tiêu;
• Phối hợp với đơn vị tài chính, thuế, kiểm toán và định giá;
• Kiểm tra điều kiện đầu tư nước ngoài và tập trung kinh tế;
• Soạn thảo thỏa thuận bảo mật, thư ý định và hợp đồng đặt cọc;
• Soạn thảo, rà soát và đàm phán hợp đồng chuyển nhượng;
• Xây dựng điều kiện tiên quyết, cam kết và cơ chế bồi thường;
• Chuẩn bị hồ sơ đăng ký thay đổi;
• Hỗ trợ ký quỹ, thanh toán và bàn giao;
• Tư vấn xử lý nghĩa vụ hoặc tranh chấp sau giao dịch.

Quy trình thường gồm năm giai đoạn: tiếp nhận mục tiêu, rà soát sơ bộ, thẩm định, đàm phán và soạn thảo, hỗ trợ hoàn tất và bàn giao.

Sau thẩm định, LAWPRO nhận định mức độ rủi ro, xác định vấn đề phải xử lý trước giao dịch và đề xuất nội dung cần phản ánh trong hợp đồng. Phương án cuối cùng được xây dựng theo vị thế của khách hàng, hồ sơ doanh nghiệp và mục tiêu kinh doanh cụ thể.

Khách hàng có nhu cầu tư vấn mua bán doanh nghiệp có thể liên hệ LAWPRO qua hotline 0936 77 97 99 để trao đổi về phạm vi công việc và hồ sơ cần chuẩn bị.

Kết luận

Tư vấn mua bán doanh nghiệp là bước quan trọng giúp các bên đánh giá đúng giá trị giao dịch, nhận diện rủi ro pháp lý và xây dựng phương án chuyển giao phù hợp. Chuẩn bị kỹ ngay từ giai đoạn thẩm định và đàm phán sẽ tạo nền tảng cho thương vụ diễn ra minh bạch, an toàn và hiệu quả. Với kinh nghiệm tư vấn doanh nghiệp, LAWPRO đồng hành cùng khách hàng trong suốt quá trình mua bán và hoàn tất các thủ tục theo quy định pháp luật.

Xem thêm:

Tư vấn chuyển nhượng dự án

Tư vấn chia tách công ty

Tư vấn hợp nhất doanh nghiệp