Hợp đồng sản xuất, gia công hàng hóa OEM, ODM, OBM

• By LAWPRO
• 25/05/2025

Trong hoạt động gia công, chỉ một điều khoản chưa rõ về tiêu chuẩn sản phẩm, nguyên vật liệu hoặc trách nhiệm giao nhận cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình hợp tác. Tư vấn hợp đồng gia công tại LAWPRO giúp các bên xây dựng thỏa thuận phù hợp với đặc thù từng ngành nghề.

Khung pháp lý và khái niệm hợp đồng gia công

Hợp đồng gia công có thể được điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại và quy định chuyên ngành. Xác định đúng bản chất giao dịch giúp doanh nghiệp lựa chọn điều khoản về quyền sở hữu, chất lượng và trách nhiệm phù hợp.

Hợp đồng gia công là gì?

Hợp đồng gia công là thỏa thuận trong đó bên nhận gia công thực hiện công việc để tạo ra sản phẩm theo yêu cầu, còn bên đặt gia công nhận sản phẩm và trả tiền công. Trong hoạt động thương mại, bên nhận gia công có thể sử dụng một phần hoặc toàn bộ nguyên liệu do bên đặt gia công cung cấp để thực hiện một hoặc nhiều công đoạn sản xuất.

Hợp đồng gia công trong thương mại cần được lập bằng văn bản hoặc hình thức có giá trị pháp lý tương đương. Nội dung phải phản ánh đúng sản phẩm, nguyên vật liệu, tiêu chuẩn, tiến độ và cơ chế giao nhận thực tế.

Không nên mặc định mọi sản phẩm tạo ra đều thuộc sở hữu của bên đặt gia công ngay từ đầu. Quyền sở hữu và rủi ro còn phụ thuộc nguồn nguyên liệu, thỏa thuận trong hợp đồng và thời điểm giao sản phẩm.

Căn cứ pháp lý áp dụng

Hợp đồng gia công trong nước thường được điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Thương mại 2005. Tùy sản phẩm, doanh nghiệp còn phải kiểm tra quy định về chất lượng, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, môi trường và an toàn sản xuất.

Đối với gia công với thương nhân nước ngoài, hợp đồng còn liên quan đến quản lý ngoại thương, thuế và hải quan. Doanh nghiệp cần kiểm tra quy định có hiệu lực tại thời điểm ký và thực hiện.

Doanh nghiệp nên sử dụng dịch vụ tư vấn khi giao dịch có giá trị lớn, thời hạn dài, liên quan máy móc, khuôn, bí quyết, sản phẩm xuất khẩu hoặc sử dụng luật nước ngoài. Tư vấn sớm giúp chuyển yêu cầu kỹ thuật thành điều khoản có thể kiểm tra và chứng minh.

Các mô hình OEM, ODM và OBM

OEM, ODM và OBM là cách gọi phổ biến trong sản xuất, không phải ba loại hợp đồng độc lập được pháp luật định danh. Doanh nghiệp cần căn cứ công việc thực tế, nguồn nguyên liệu, thiết kế và thương hiệu để xác định cấu trúc hợp đồng.

Mô hình	Đặc điểm	Nội dung cần kiểm soát
OEM	Sản xuất theo thiết kế, tiêu chuẩn và thương hiệu của bên đặt hàng	Chất lượng, nguyên liệu, nhãn hiệu, tiến độ
ODM	Bên sản xuất tham gia thiết kế và sản xuất	Quyền đối với thiết kế, lỗi thiết kế, sửa mẫu
OBM	Nhà sản xuất phát triển sản phẩm và thương hiệu riêng	Thương hiệu, phân phối, thị trường, trách nhiệm sản phẩm

Trong OEM, hợp đồng cần xác định trách nhiệm đối với thiết kế, nguyên liệu, tiêu chuẩn tại thị trường tiêu thụ và quyền sử dụng nhãn hiệu. Một giao dịch gọi là OEM vẫn có thể mang yếu tố gia công, mua bán hoặc dịch vụ.

Trong ODM, bên sản xuất tham gia phát triển thiết kế nên hợp đồng phải phân biệt lỗi thiết kế với lỗi sản xuất, đồng thời làm rõ quyền sở hữu bản vẽ, mẫu thử và phiên bản cải tiến.

Trong OBM, nhà sản xuất phát triển sản phẩm dưới thương hiệu riêng. Quan hệ với đối tác có thể là mua bán, phân phối hoặc cấp quyền sử dụng tài sản trí tuệ, không mặc nhiên là gia công.

Phân biệt hợp đồng gia công với hợp đồng khác

Tên hợp đồng không quyết định hoàn toàn bản chất giao dịch. Cơ quan giải quyết tranh chấp có thể xem xét nghĩa vụ thực tế, cách cung cấp nguyên liệu và quyền kiểm soát sản xuất.

Trong mua bán, bên bán giao hàng, chuyển quyền sở hữu và nhận thanh toán. Trong gia công, bên nhận gia công tạo sản phẩm theo mẫu hoặc yêu cầu cụ thể và nhận tiền công; nguyên vật liệu có thể do một hoặc cả hai bên cung cấp.

Gia công cũng khác cung ứng dịch vụ ở chỗ hướng đến một sản phẩm hữu hình theo mẫu hoặc tiêu chuẩn. Nếu dự án đồng thời gồm thiết kế, thử nghiệm, sản xuất và vận chuyển, hợp đồng nên tách rõ từng phần công việc, giá và tiêu chí nghiệm thu.

Nội dung cần có trong hợp đồng gia công

Hợp đồng phải phản ánh đầy đủ chủ thể, sản phẩm, nguyên vật liệu, thù lao, tiến độ và cơ chế xử lý vi phạm. Với giao dịch có yếu tố nước ngoài, cần bổ sung nội dung về hải quan, sở hữu trí tuệ và luật áp dụng.

Chủ thể, sản phẩm và phạm vi công việc

Hợp đồng cần ghi đúng thông tin pháp lý, người đại diện và đơn vị trực tiếp sản xuất. Nếu bên ký không trực tiếp gia công, trách nhiệm của nhà máy hoặc đơn vị phụ trợ phải được xác định rõ.

Sản phẩm nên được mô tả bằng các tiêu chí:

• Tên, mã và số lượng;
• Mẫu chuẩn, thông số kỹ thuật;
• Tiêu chuẩn chất lượng;
• Yêu cầu đóng gói, ghi nhãn;
• Thị trường dự kiến lưu hành.

Phụ lục kỹ thuật phải được xác định là bộ phận của hợp đồng và có thứ tự ưu tiên nếu nội dung mâu thuẫn.

Nguyên vật liệu, máy móc và định mức

Hợp đồng cần xác định bên cung cấp từng loại nguyên liệu, thời điểm giao, phương pháp kiểm tra đầu vào và trách nhiệm bảo quản.

Các bên cũng cần thỏa thuận định mức sử dụng, tỷ lệ hao hụt, cách xử lý nguyên liệu dư, phế liệu, phế phẩm, khuôn và máy móc. Nếu một bên đầu tư khuôn hoặc thiết bị, hợp đồng phải nêu rõ quyền sở hữu, quyền sử dụng và phương án hoàn trả.

Giá gia công và thanh toán

Giá có thể tính theo sản phẩm, công đoạn, giờ máy hoặc chi phí thực tế. Hợp đồng cần làm rõ giá đã bao gồm thử mẫu, khuôn, đóng gói, vận chuyển, kiểm định và thuế hay chưa.

Thanh toán nên gắn với các mốc như phê duyệt mẫu, nghiệm thu từng lô, giao hàng hoặc hết thời hạn khiếu nại. Cách này giúp kiểm soát chất lượng nhưng vẫn bảo đảm dòng tiền cho bên nhận gia công.

Sở hữu trí tuệ và giải quyết tranh chấp

Hợp đồng phải xác định quyền đối với nhãn hiệu, thiết kế, khuôn, phần mềm, công thức và bí quyết. Bên nhận gia công chỉ được sử dụng các tài sản này trong phạm vi cần thiết để thực hiện hợp đồng.

Với giao dịch quốc tế, cần làm rõ luật áp dụng, ngôn ngữ, địa điểm và cơ quan giải quyết tranh chấp. Nếu chọn Trọng tài, điều khoản phải đủ rõ và có thỏa thuận trọng tài hợp lệ.

Điều khoản chất lượng, mẫu và nghiệm thu

Đây là nhóm điều khoản quan trọng vì phần lớn tranh chấp gia công liên quan đến sản phẩm không đạt mẫu, sai tiêu chuẩn hoặc bị từ chối thanh toán.

Mẫu chuẩn và tiêu chí chất lượng

Hợp đồng nên xác định ai làm mẫu, ai chịu chi phí, số lượng mẫu lưu và người có thẩm quyền phê duyệt. Mỗi mẫu cần có mã, ngày phê duyệt và dấu hiệu xác nhận.

Tiêu chuẩn kỹ thuật phải quy định đơn vị đo, dung sai, phương pháp kiểm tra và thời điểm đánh giá. Không nên chỉ ghi “theo yêu cầu của bên đặt gia công” nhưng không có tài liệu cụ thể.

Kiểm tra và nghiệm thu sản phẩm

Bên đặt gia công có thể được quyền kiểm tra nhà máy, lấy mẫu hoặc yêu cầu báo cáo chất lượng theo thỏa thuận. Hợp đồng cần giới hạn phạm vi kiểm tra để không làm gián đoạn sản xuất hoặc xâm phạm bí mật của bên nhận gia công.

Biên bản nghiệm thu cần ghi lô hàng, số lượng kiểm tra, phương pháp lấy mẫu, kết quả và kết luận. Tùy mức độ lỗi, phương án xử lý có thể gồm:

• Sửa chữa hoặc phân loại lại;
• Sản xuất thay thế;
• Giảm tiền công;
• Thu hồi, tiêu hủy hoặc từ chối nhận;
• Yêu cầu bồi thường.

Bên nhận gia công chịu trách nhiệm nếu lỗi phát sinh từ quá trình sản xuất. Nếu sản phẩm không đạt do nguyên liệu hoặc chỉ dẫn không hợp lý của bên đặt gia công, trách nhiệm cần được xác định theo nguyên nhân và nghĩa vụ cảnh báo của bên nhận gia công.

Tiến độ, giao nhận và thanh toán

Tiến độ cần gắn với thời điểm giao nguyên liệu, duyệt mẫu, nghiệm thu và giao hàng. Nếu chỉ quy định một ngày hoàn thành chung, doanh nghiệp sẽ khó xác định trách nhiệm khi một công đoạn bị chậm.

Mốc tiến độ và giao nhận

Phụ lục tiến độ nên thể hiện thời điểm giao nguyên liệu, thử mẫu, sản xuất hàng loạt, kiểm tra và giao từng lô. Mỗi lần giao nhận cần có biên bản ghi số lượng, tình trạng, mã lô và người chịu trách nhiệm.

Hợp đồng cũng cần quy định trường hợp được gia hạn như giao nguyên liệu chậm, thay đổi thiết kế, sửa mẫu nhiều lần, nguyên liệu không đạt hoặc xảy ra bất khả kháng. Mỗi trường hợp phải gắn với nghĩa vụ thông báo và cách tính thời gian gia hạn.

Chậm giao, chậm nhận và dòng tiền

Khi bên nhận gia công chậm giao, hợp đồng cần quy định thời gian khắc phục, chế tài và quyền chấm dứt nếu vi phạm kéo dài. Nếu bên đặt gia công chậm nhận, cần xác định chi phí lưu kho, bảo quản và rủi ro đối với sản phẩm.

Thanh toán theo từng lô nghiệm thu giúp cân bằng quyền lợi. Tuy nhiên, bên đặt gia công không nên được giữ toàn bộ tiền nếu chỉ một phần sản phẩm đang bị khiếu nại, trừ khi có căn cứ rõ ràng.

Trách nhiệm vi phạm và chấm dứt hợp đồng

Điều khoản trách nhiệm cần phân biệt khắc phục lỗi, phạt vi phạm, bồi thường và chấm dứt. Gộp toàn bộ thành một khoản tiền chung có thể gây khó khăn khi áp dụng.

Phạt vi phạm và bồi thường

Hợp đồng nên xác định các vi phạm như chậm giao, giao sai mẫu, tiết lộ bí mật, sử dụng nguyên liệu sai mục đích, chậm thanh toán hoặc không hoàn trả tài sản.

Đối với hợp đồng thuộc phạm vi Luật Thương mại, phạt vi phạm chỉ phát sinh khi có thỏa thuận và mức phạt thông thường không vượt quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm. Bồi thường phải gắn với thiệt hại thực tế và mối quan hệ trực tiếp với hành vi vi phạm.

Các bên có thể thỏa thuận giới hạn trách nhiệm, nhưng cần xử lý riêng hành vi cố ý, xâm phạm sở hữu trí tuệ hoặc tiết lộ bí mật.

Đơn phương chấm dứt hợp đồng

Hợp đồng cần quy định các trường hợp chấm dứt như vi phạm chất lượng lặp lại, chậm tiến độ nghiêm trọng, mất giấy phép, phá sản hoặc xâm phạm bí mật.

Khi chấm dứt, các bên phải xác định cách xử lý tiền công, sản phẩm dở dang, nguyên liệu, khuôn, thiết bị và dữ liệu. Nghĩa vụ bảo mật, bồi thường hoặc giải quyết công nợ có thể tiếp tục sau khi hợp đồng kết thúc.

Các rủi ro pháp lý cần kiểm soát

Ngoài chất lượng và tiến độ, doanh nghiệp cần chú ý quyền sở hữu tài sản, thủ tục hải quan và sở hữu trí tuệ.

Quyền sở hữu nguyên liệu và sản phẩm

Hợp đồng phải xác định chủ sở hữu của nguyên liệu, bán thành phẩm, sản phẩm, phế liệu và khuôn ở từng thời điểm. Trách nhiệm mất mát cần gắn với quyền quản lý và thời điểm chuyển rủi ro.

Không nên ghi chung rằng mọi tài sản đều thuộc bên đặt gia công nếu bên nhận gia công tự mua nguyên liệu hoặc đầu tư khuôn.

Thuế, hải quan và gia công xuất khẩu

Đối với gia công với thương nhân nước ngoài, doanh nghiệp phải quản lý đúng nguyên liệu, định mức, chứng từ nhập xuất và xử lý hàng dư thừa theo loại hình giao dịch.

Hợp đồng cần phân công bên chuẩn bị chứng từ, quản lý số liệu, giải trình định mức và chịu chi phí nếu hồ sơ không phù hợp. Không nên mặc định mọi giao dịch đều áp dụng cùng một thủ tục đăng ký hợp đồng gia công.

Sở hữu trí tuệ và bảo mật

Hợp đồng cần giới hạn việc sử dụng nhãn hiệu, bản vẽ, công thức, phần mềm và bí quyết vào đúng mục đích gia công. Bên nhận gia công không được tự sản xuất thêm, bán hàng lỗi hoặc chuyển mẫu cho bên khác nếu chưa được chấp thuận.

Với ODM, cần xác định ai sở hữu thiết kế mới và bên nào được tiếp tục sử dụng kiến thức nền có trước hợp đồng.

Dịch vụ tư vấn hợp đồng gia công của LAWPRO

LAWPRO hỗ trợ doanh nghiệp từ giai đoạn xác định mô hình giao dịch đến khi hợp đồng được thực hiện hoặc chấm dứt.

Phạm vi dịch vụ

LAWPRO có thể hỗ trợ:

• Xác định bản chất gia công, mua bán hoặc dịch vụ;
• Tư vấn cấu trúc OEM, ODM, OBM;
• Soạn thảo và rà soát hợp đồng;
• Kiểm tra điều khoản chất lượng, tiến độ, nghiệm thu;
• Tư vấn quyền sở hữu nguyên liệu, khuôn và sản phẩm;
• Rà soát sở hữu trí tuệ, bảo mật, thuế và hải quan;
• Tham gia đàm phán;
• Hỗ trợ sửa đổi, chấm dứt và xử lý tranh chấp.

LAWPRO thiết kế nội dung theo sản phẩm, chuỗi cung ứng và vị thế của khách hàng, không sử dụng một mẫu giống nhau cho mọi giao dịch.

Quy trình làm việc

Quy trình tư vấn thường gồm bốn bước:

1. Tiếp nhận thông tin: Xác định sản phẩm, mô hình, giá trị, thị trường và mục tiêu.
2. Phân tích rủi ro: Kiểm tra nguyên liệu, chất lượng, tiến độ, sở hữu trí tuệ, thuế và hải quan.
3. Soạn thảo, rà soát và đàm phán: Xây dựng điều khoản và phương án thương lượng.
4. Hỗ trợ thực hiện: Tư vấn nghiệm thu, chậm giao, thay đổi đơn hàng, chấm dứt và thanh lý.

LAWPRO không cam kết hợp đồng sẽ loại bỏ toàn bộ tranh chấp, nhưng giúp doanh nghiệp xác định rõ nghĩa vụ, chứng cứ và phương án xử lý.

Để quá trình tư vấn hiệu quả, doanh nghiệp nên chuẩn bị:

• Hồ sơ pháp lý của doanh nghiệp và đối tác;
• Dự thảo hợp đồng, báo giá, đơn đặt hàng;
• Mẫu, thông số kỹ thuật và tiêu chuẩn sản phẩm;
• Danh mục nguyên liệu, định mức, tỷ lệ hao hụt;
• Tiến độ và năng lực sản xuất;
• Danh mục khuôn, máy móc, thiết bị;
• Quy trình kiểm tra, nghiệm thu;
• Thông tin nhãn hiệu, thiết kế và bí quyết;
• Phương án giao hàng, thanh toán;
• Yêu cầu về thuế, hải quan và thị trường xuất khẩu.

Thông tin càng cụ thể thì điều khoản càng sát với khả năng sản xuất và mục tiêu thương mại thực tế.

Kết luận

Một thỏa thuận gia công hiệu quả cần bảo vệ cả tiến độ sản xuất, chất lượng đầu ra và lợi ích thương mại của các bên. LAWPRO triển khai tư vấn hợp đồng gia công dựa trên đặc thù từng ngành nghề, giúp doanh nghiệp hạn chế khoảng trống pháp lý trong quá trình hợp tác.

Xem thêm:

Tư vấn hợp đồng xây dựng

Tư vấn hợp đồng hợp tác kinh doanh

Tư vấn hợp đồng thuê văn phòng, nhà xưởng