Quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi ly hôn thuộc ai?
By LAWPRO
31/10/2026
Quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi ly hôn thuộc ai?
Theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi ly hôn được ưu tiên giao cho người mẹ, trừ khi mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác có lợi cho con. Bài viết phân tích quy định, ngoại lệ trong thực tiễn xét xử và nghĩa vụ cấp dưỡng của bên không trực tiếp nuôi con.
1. Quy định về quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi
Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con sau khi ly hôn. Về nguyên tắc:
- Vợ chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ và quyền của mỗi bên sau ly hôn, bảo đảm quyền lợi mọi mặt của con.
- Nếu không thỏa thuận được, Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi dựa trên quyền lợi về mọi mặt của con. Con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.
- Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
Lý do của quy định là trẻ nhỏ cần sự chăm sóc sát sao, đặc biệt trong giai đoạn bú mẹ và hình thành sự gắn bó ban đầu.
2. Khi nào mẹ “không đủ điều kiện” nuôi con?
Luật không liệt kê đầy đủ, nên Tòa án đánh giá theo từng vụ việc. Thông thường Tòa án xem xét các yếu tố như:
- Sức khỏe thể chất, tinh thần của người mẹ có bảo đảm việc chăm sóc con hay không.
- Điều kiện kinh tế, chỗ ở, thời gian dành cho con.
- Thái độ, hành vi của người mẹ đối với con (bỏ bê, bạo hành, bỏ đi nơi khác…).
- Người thân trợ giúp chăm sóc và môi trường sống ổn định của con.
Nếu người mẹ vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ chăm sóc, người cha hoàn toàn có thể đề nghị Tòa án giao con cho mình, kèm theo chứng cứ chứng minh.
3. Án lệ 54/2022/AL: ngoại lệ khi mẹ không trực tiếp chăm sóc con
Án lệ số 54/2022/AL (được xây dựng từ Quyết định giám đốc thẩm số 01/2019/HNGĐ-GĐT) giải quyết tình huống người mẹ bỏ đi từ khi con còn rất nhỏ, trong khi người cha trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng tốt. Theo hướng của án lệ, Tòa án xem xét thực tế ai là người đang chăm sóc con và lợi ích của con, thay vì chỉ áp dụng máy móc quy tắc “con dưới 36 tháng tuổi giao cho mẹ”.
Do đó, nếu bạn là người cha đang trực tiếp nuôi con trong thực tế, hãy lưu lại chứng cứ chứng minh quá trình chăm sóc (giấy khám bệnh, hồ sơ nhập học, hình ảnh, xác nhận của người thân và chính quyền cơ sở…).
4. Nghĩa vụ cấp dưỡng của bên không trực tiếp nuôi con
Cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con vẫn phải cấp dưỡng cho con theo Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Những điểm cần nhớ:
4.1. Mức cấp dưỡng
Theo Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, mức cấp dưỡng do các bên thỏa thuận dựa trên thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng. Nếu không thỏa thuận được, các bên có thể yêu cầu Tòa án giải quyết. Luật không quy định một mức tiền cố định cho mọi trường hợp.
4.2. Phương thức cấp dưỡng
Cấp dưỡng có thể thực hiện hằng tháng, hằng quý, nửa năm, hằng năm hoặc một lần (Điều 116). Khi cấp dưỡng định kỳ, nên ghi rõ số tiền, ngày chuyển, tài khoản nhận trong thỏa thuận để dễ chứng minh.
4.3. Thay đổi mức cấp dưỡng
Khi hoàn cảnh thay đổi (thu nhập giảm, con ốm nặng, chi phí học tập tăng…), các bên có thể thỏa thuận lại hoặc yêu cầu Tòa án thay đổi mức cấp dưỡng theo Điều 119.
Ví dụ minh họa
Chị H và anh T ly hôn, con gái 20 tháng tuổi. Hai bên thỏa thuận chị H trực tiếp nuôi con, anh T cấp dưỡng 4.000.000 đồng/tháng vào ngày 05 hằng tháng và được thăm con vào cuối tuần. Thỏa thuận được lập thành văn bản, đưa vào quyết định/bản án của Tòa án để có hiệu lực thi hành. Số tiền ở trên chỉ là giả định để minh họa, không phải mức tham chiếu pháp luật.
5. Quyền thăm nom con và không bị cản trở
Người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền thăm nom con, không ai được cản trở. Nếu bên nuôi con lạm dụng việc nuôi con để cản trở quyền thăm nom, bên kia có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền của người đó đối với con. Với con nhỏ, hai bên nên thỏa thuận lịch thăm phù hợp (thời gian, địa điểm, người đi cùng) để không ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh hoạt của trẻ.
6. Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn
Theo Điều 84, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con có thể thực hiện:
- Theo thỏa thuận của cha mẹ, có lợi cho con.
- Theo yêu cầu của cha, mẹ hoặc người, tổ chức khác khi người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện (ví dụ vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ, ảnh hưởng đến sự phát triển của con).
Khi con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con.
7. Thẩm quyền và hồ sơ khởi kiện
Từ 01/7/2025, mô hình tòa án đã thay đổi, tòa án cấp huyện được thay bằng Tòa án nhân dân khu vực. Việc giải quyết ly hôn, tranh chấp quyền nuôi con và cấp dưỡng thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú, làm việc (hoặc nơi thỏa thuận hợp pháp theo Bộ luật Tố tụng dân sự). Bạn nên kiểm tra tòa án có thẩm quyền theo địa chỉ cụ thể.
Hồ sơ thường gồm: đơn khởi kiện hoặc đơn yêu cầu, giấy chứng nhận kết hôn, giấy khai sinh của con, giấy tờ tùy thân, chứng cứ liên quan đến việc chăm sóc con và thu nhập của các bên.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
- Con dưới 36 tháng tuổi có chắc chắn thuộc về mẹ không? Không chắc chắn tuyệt đối. Mẹ được ưu tiên, nhưng Tòa án có thể giao con cho cha nếu mẹ không đủ điều kiện nuôi hoặc hai bên thỏa thuận khác có lợi cho con.
- Mức cấp dưỡng nuôi con tối thiểu là bao nhiêu? Luật không quy định mức tối thiểu cố định. Mức cấp dưỡng do hai bên thỏa thuận theo thu nhập, khả năng của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con; không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định.
- Sau khi ly hôn có thể xin đổi người nuôi con không? Có, nếu hai bên thỏa thuận hoặc người đang nuôi con không còn đủ điều kiện chăm sóc theo Điều 84. Cần chuẩn bị chứng cứ rõ ràng.
Kết luận
Với con dưới 36 tháng tuổi, pháp luật ưu tiên người mẹ nhưng luôn đặt lợi ích tốt nhất của trẻ lên hàng đầu. Mỗi hoàn cảnh gia đình khác nhau, vì vậy chuẩn bị chứng cứ và thỏa thuận rõ ràng về nuôi con, cấp dưỡng, thăm nom sẽ giúp tránh tranh chấp kéo dài.
Cần hỗ trợ? Luật sư Công ty Luật LAWPRO (thành lập 2007) tư vấn và đại diện giải quyết ly hôn, tranh chấp quyền nuôi con, cấp dưỡng. Hãy liên hệ LAWPRO để được tư vấn riêng theo tình huống của bạn.
